سال اقتصاد و فرهنگ، با عزم ملی و مدیریت جهادی

انواع معاملات ربایی و استثنائات آن و مجازات جرم ربا

پیشتر در خصوص کلمه ربا و حرمت آن از نظر قرآن مختصرا مطالبی بعرض رسید حال می خواهیم در خصوص انواع معاملات ربوی و مجازات آن از نظر قانون مجازات اسلامی و مواردیی که ربا انجام می گردد لیکن افراد از مجازات آن معاف می گردند (استثنائات ربا) به اختصار توضیحاتی بدهیم.

ربا معاملی: هر گونه زیادی در معامله دوشئ همجنس و یا معامله ای که مشتمل بر زیادی یکی از عوضین باشد مثلا ده کیلو گندم امروز می فروشد و در مقابل دوازده کیلو گندم دو ماه دیگر از خریدار دریافت دارد، و این نوع ربا به دو صورت انجام می گیرد، ربا نقد ، و نسیه، مثلا صد کیلو برنج یا صدکیلو جو نقدا داده میشود و در مقابل صدوبیست کیلو برنج یا صدوبیست کیلو جو دریافت شود این نوع معامله حرام است و یا اینکه یک تن برنج امروز بطرف می دهد و در مقابل طرف یک تن و سیصد کیلو برنج چند ماه بعد برگرداند.

ربای قرضی: این نوع ربا چه در گذشته و چه در حال حاضر، رایج ترین نوع ربایی است که در جوامع مختلف وجود داشته است به این صورت که فرد برای تامین نیاز مالی ، جهت امور مصرفی یا سرمایه گذاری تقاضای قرض میکند و در ضمن عقد قرض متعهد میشود آنچه را میگیرد همراه با زیادی بر گرداند این نوع ربا هم باطل و حرام است ، اما اگر شخصی به دیگری یک میلیون تومان قرض بدهد و می داند که شخص قرض گیرنده در زمان باز پرداخت چیزی بر آن از باب قدر شناسی اضافه می نماید لیکن از مقدار آن مطلع نباشد اکثریت فقهای شیعه معتقدند ایرادی نیست زیرا در روایات بعنوان خیر القضاء یاد شده است اما اگر مبلغ تعیین شود مبلغ زیادی حرام است.

حلیه های ربای قرضی: مثلا شخصی آپارتمانی را به مبلغ صد میلیون تومان نقدی بدیگری می فروشد و سپس همان آپارتمان را به مبلغ یکصدو پنج میلیون تومان بصورت یک ماهه مجددا از وی می بخرد و یا اینکه یک تن برنج را به مبلغ ده میلیون تومان بصورت نسیه و یک ماهه به خریدار بفروشد بعد همان مقدار برنج را نقدا به مبلغ هشت میلیون تومان از وی خریداری نماید و یا اینکه شخص امروز یک تن گندم بدیگری می فروشد و در مقابل خریدار این مقدار گندم به اضافه پانصد کیلو را شش ماه بعد به فروشنده بازگرداند و در مقابل این مقدار پانصد کیلو را هبه می کند و یا اینکه شخصی بدیگری ده میلیون تومان قرض می دهد و سپس قرض گیرنده متعهد میشود دو ماه بعد یازده میلیون تومان برگرداند لیکن مبلغ یک میلیون تومان اضافه را به قرض دهنده ابراء می کند، در تمامی موارد فوق حیله هایی بکار برده شده است که عمل را مشروع جلوه دهند که صحیح نیست و وجوه اضافی ربا است.

استثنائات ربا: یکی از موارد استثناء: ۱- ربای بین پدر و فرزند است، همه فقیهان اتفاق نظر دارند که رفتن زیادی بین پدر و فرزند اشکالی ندارد زیرا در روایت آمده است (( لیس بین الرجل و ولده ربا)) ربای بین پدر و فرزند از تحت حکم حرمت خارج است ، لیکن بعضی ها عقیده دارند که منظور از فرزند، پسر است و پسر رضاعی را شامل نمیشود ۲- ربای بین زن و شوهر ، امام جعفر صادق(ع) فرموده است (( لیس بین المسلم و بین الذمی ربا و لا بین المراه و بین زوجها)) ربا بین مسلمان و کافر ذمی و بین مردو همسرش وجود ندارد، فقهای قدیم و مشهور بین فقهای متاخر و معاصر از جمله حضرت امام رحمت الله علیه گرفتن ربا در این موارد را جایز دانسته اند لیکن مرحوم خوئی بیان داشته است که احتیاط واجب در ترک آنست ۳- ربای بین مسلمان و کافر:مشهور این است که تنها گرفتن زیادی از کافر جایز است اما پرداخت زیادی به وی جایز نیست یعنی اینکه مسلمان امروز به کافر یک میلیون تومان بدهد و در مقابل یک میلیون و دویست هزار تومان دو ماه بعد بگیرد ایرادی ندارد اما بالعکس ایراد دارد.

مجازات جرم ربا: علاوه بر اینکه قرآن کریم در آیات متعدد بر حرام بودن ربا تاکیدکرده است قانونگذار ما نیز در ماده ۵۹۵ قانون تعزیرات اسلامی این عمل را مستحق مجازات دانسته است که عبارتست از مجازات حبس بین شش ماه تا سه سال و ۷۴ ضربه شلاق برای ربا دهنده و ربا گیرنده و واسطه بین آنها و همچنین رد مبلغ اضافی دریافتی به صاحب مال و معادل مبلغ ربا نیز بعنوان جزای نقدی در حق دولت ، محکوم خواهد شد مگر اینکه ثابت شود ربا دهنده در مقابل پرداخت وجه یا مال اضافی مضطر بوده و از مجازات مذکور در این ماده معاف خواهد بود و همچنین اگر قرارداد بین پدرو فرزند یا زن وشوهر منعقد شود یا مسلمان از کافر ربا دریافت کند مشمول مقررات این ماده نخواهد بود منظور از فرد مضطر در این ماده بطور مثال کسی که فرزندش یا خودش به بیماری سختی مبتلا شده است و اگر تا چند ماه آینده مورد عمل جراحی قرار نگیرد با دنیا وداع خواهند کرد حال اگر شخص موصوف جهت درمان مبلغی از دیگری دریافت دارد و در مقابل پس از مدتی علاوه بر وجه دریافتی مبلغی اضافه نیز بپردازد در صورت اثبات این موضوع و طرح شکایت از مجازات مقرر در قانون معاف خواهد بود، حال امیدوارم که با توجه به موارد ذکر شده در خصوص حرمت و مجازات ربا، اشخاصی که در این خصوص اقدام می نمایند ترک عمل نمایند و دیگران نیز که قصد روی آوردن به این کار را دارند از سرنوشت اشخاص رباء دهنده و ربا گیرنده و برخوردهایی که دستگاه قضایی در راستای قانون با این اشخاص می نماید عبرت بگیرند و از آن منصرف شوند.

ارسال شده در: جرائم

ارسال یک پاسخ: (۰) →